Φωτογραφίζοντας ανέφικτους κόσμους

Τοπίο και άστρα
(Έκθεση 25" με canon 450d & φακό sigma 10-20 @ 18mm
φωτογραφία: Απόστολος Ευαγγελόπουλος)

H φωτογράφηση του νυχτερινού ουρανού προσφέρει άπειρες δυνατότητες στους ερασιτέχνες αστρονόμους ιδιαίτερα όταν συνδυάζει ουράνια με επίγεια αντικείμενα. Πολύ δημοφιλής είναι η φωτογράφηση διαφόρων αντικειμένων, όπως δέντρα, μνημεία, γέφυρες αλλά και των αστρικών γραμμών που δημιουργούνται καθώς κατά την διάρκεια της έκθεσης του αισθητήρα της μηχανής τα άστρα από κουκίδες μεταμορφώνονται σε πολύχρωμα ομόκεντρα τόξα κύκλου εξαιτίας της περιστροφής της Γης γύρω από τον άξονά της.  Τα αστρικά αυτά τόξα συνοδεύουν όμορφα τα διάφορα επίγεια αντικείμενα που καταγράφονται με τη βοήθεια κάποιας κοντινής φωτεινής πηγής (λαμπτήρων δρόμου ή της νεαρής Σελήνης). Εξίσου ενδιαφέρουσα είναι η φωτογράφηση των άστρων, έτσι ώστε αυτά να παρουσιάζονται όπως φαίνονται με  γυμνό μάτι, δηλαδή σαν σημεία. Η δυσκολία έγκειται στο γεγονός ότι πρέπει να γίνει σχετικά μικρή έκθεση, ώστε να μη μεταμορφωθούν τα άστρα σε γραμμές αλλά και να αποτυπωθούν ικανοποιητικά και τα επίγεια αντικείμενα.

 Στη φωτογραφία πιο πάνω θέλησα να αποτυπώσω αυτή τη σκέψη επιλέγοντας μία συστάδα από δέντρα που φωτίζονταν από λαμπτήρες δρόμου και βρίσκονταν σε τέτοια θέση, ώστε να προβάλλονται μπροστά από αστερισμούς, όπως ο Κύκνος και η Λύρα. Χρησιμοποίησα υπερευρυγώνιο φακό και έκθεση 25 δεύτερα- γιατί ο υπερευρυγώνιος  δίνει μεγαλύτερα περιθώρια όσον αφορά στη μέγιστη έκθεση σε σχέση πάντα με τους τηλεφακούς-  προτού τα άστρα από τελείες γίνουν τόξα. Παρότι τα άστρα δεν είναι ιδιαίτερα φωτεινά στη φωτογραφία, αυτή μου δίνει την αίσθηση ενός τοπίου απόκοσμου, γιατί συνδυάζει δύο εντελώς διαφορετικές καταστάσεις σε μία φωτογραφία. Από τη μία η νυχτερινή όψη με τα άστρα και τον σκοτεινό ουρανό και από την άλλη τα φωτισμένα από τους λαμπτήρες δέντρα που μοιάζουν σαν να φωτογραφήθηκαν τη μέρα. Το γεγονός ότι δεν μπορούν να συνυπάρχουν στην πραγματικότητα τα δύο αυτά τμήματα της φωτογραφίας, μολονότι είναι αληθοφανή από μόνα τους, προκαλούν ενδιαφέρον και προσθέτουν μια μυστηριώδη αίσθηση που αν και δε συναντιέται στη Γη, δε θα μπορούσαμε να αποκλείσουμε την πιθανότητα να είναι γεγονός σε κάποιον άλλο πλανήτη με αραιή ατμόσφαιρα κάπου αλλού στον Γαλαξία. 

Ένα σύντομο ιστορικό της Αστροφωτογραφίας

Φώτο: John William Draper

Η αστροφωτογραφία γνωρίζει στις μέρες μας μια απίστευτη ανάπτυξη και διάδοση μεταξύ των ερασιτεχνών αστρονόμων, που κατά χιλιάδες στρέφουν τα τηλεσκόπιά τους εφοδιασμένα με υπερευαίσθητους ψηφιακούς αισθητήρες προς τον ουρανό. 

Το ίδιο βέβαια ισχύει και για τους επαγγελματίες, οι οποίοι καθημερινά προκαλούν το θαυμασμό του κόσμου δημοσιεύοντας λεπτομερέστατες εικόνες από κάθε είδους αντικείμενο που κρυβόταν μέσα στα βάθη του διαστήματος περιμένοντας υπομονετικά για αιώνες έως ότου φανερωθεί μπροστά στα έκπληκτα μάτια των ανθρώπων.

Πώς όμως ξεκίνησε η αστρονομική φωτογραφία το θαυμαστό της ταξίδι;

Στα μέσα του 19^ου αιώνα ανήσυχοι πειραματιστές και ερασιτέχνες αστρονόμοι θέλησαν να δοκιμάσουν τον εξοπλισμό τους στη φωτογράφηση των ουρανίων αντικειμένων. Χρησιμοποίησαν τη μέθοδο της «Δαγκεροτυπίας» που όμως είχε το μειονέκτημα της χαμηλής ευαισθησίας με αποτέλεσμα τη φωτογράφηση μόνο λαμπρών αντικειμένων και αυτή του «Υγρού Κολλόδιου» που όμως περιόριζε την έκθεση για όσο χρόνο αυτό ήταν σε υγρή μορφή.

Πρώτος λοιπόν ο Louis Jacques Daguerre, εφευρέτης της ομώνυμης μεθόδου, επιχείρησε το 1839 να φωτογραφήσει τη Σελήνη. Δυστυχώς όμως η απουσία «οδήγησης» κατά τη διάρκεια της μεγάλης έκθεσης είχε ως αποτέλεσμα το είδωλο να είναι θολό.

Πιο τυχερός ήταν ο John William Draper, που ένα χρόνο αργότερα κατόρθωσε να φωτογραφήσει τη Σελήνη με μια Δαγκεροτυπία και έκθεση 20 λεπτών.

Ακολούθησε η πρώτη φωτογραφία ενός άστρου, αυτή του Βέγα, από τους William Bond και John Whipple το 1850.

Μεγάλη πρόοδος σημειώθηκε το 1880,  όταν ο Henry Draper χρησιμοποιώντας ξηρές φωτογραφικές πλάκες απαθανάτισε το νεφέλωμα του Ωρίωνα με μια έκθεση 51 λεπτών.

Επίσης ο Andrew Common κατόρθωσε να αποτυπώσει με τον εξοπλισμό του άστρα αόρατα με το ανθρώπινο μάτι.

Στα χρόνια που ακολούθησαν η αστροφωτογραφία εξελίχθηκε με γρήγορους ρυθμούς, για να γνωρίσει μια άνευ προηγουμένου έκρηξη με τη χρήση των ψηφιακών αισθητήρων τα τελευταία 25 χρόνια. Ένα είναι σίγουρο, ότι κάθε στιγμή αμέτρητοι αστρονόμοι και ενθουσιώδεις λάτρεις του ουρανού φωτογραφίζουν κάποια γωνιά του όμορφου σύμπαντος στο οποίο ζούμε!