Η κληρονομία του Tycho Brahe

Με την άνθηση της Αστρονομίας τις τελευταίες δεκαετίες χιλιάδες μάτια και ψηφιακές κάμερες παρακολουθούν τα ουράνια φαινόμενα. Αμέτρητοι  αστρονόμοι - παρατηρητές είναι διασκορπισμένοι σε κάθε μήκος και πλάτος της Γης και η τεχνική της αστρονομικής παρατήρησης διαδίδεται με αστραπιαία ταχύτητα σε όλο και περισσότερους νέους, ένθερμους εραστές του αστρικού κόσμου. Ένας από τους θεμελιωτές της συστηματικής παρατήρησης του ουρανού ήταν ο Δανός Tycho Brahe. Ο Brahe ήταν ευγενής και ευκατάστατος αλλά το πάθος του ήταν η παρατήρηση και η καταγραφή των κινήσεων των πλανητών και των άλλων ουρανίων σωμάτων. Στις 11 Νοεμβρίου του 1572 έμφανίστηκε στον ουρανό ένα «νέο» άστρο στην περιοχή του αστερισμού της Κασσιόπης. Αυτό έγινε αμέσως αντικείμενο μελέτης από τον Brahe. Το άστρο δεν παρουσίαζε παράλλαξη και συνεπώς βρισκόταν πέρα από την τροχιά της Σελήνης, στο σταθερό και αμετάβλητο σύμφωνα με τον Αριστοτέλη κόσμο των άστρων. Ο νέος «επισκέπτης» φανέρωσε στον Brahe ότι το μοντέλο του Αριστοτέλειου κόσμου ήταν εσφαλμένο, αφού αυτό δεν επέτρεπε την εμφάνιση ενός νέου αντικειμένου πέρα από την τροχιά της Σελήνης. Η αγάπη του για την παρατήρηση αλλά και η οικονομική του άνεση τον ώθησαν να κατασκευάσει ένα υπερσύγχρονο για την εποχή αστεροσκοπείο, το οποίο ονόμασε Uranibοrg  (κάστρο της μούσας Ουρανίας) και το οποίο περιλάμβανε διάφορα αστρονομικά όργανα και άλλο εξοπλισμό. Αργότερα κατασκεύασε και ένα δεύτερο με το όνομα  Stjerneborg (κάστρο των άστρων) το οποίο ήταν μέσα στο έδαφος για περισσότερη σταθερότητα. Ο Brahe ήταν ο τελευταίος των μεγάλων παρατηρητών της ιστορίας που πραγματοποιούσε τις μετρήσεις του με  γυμνό μάτι και χωρίς τη βοήθεια τηλεσκοπίου. Το υλικό που συνέλλεξε χρησιμοποιήθηκε στη συνέχεια από τον Κέπλερ, αλλά η προσφορά του είναι πολύ σημαντική για την πορεία της επιστήμης της Αστρονομίας γενικότερα. Ο θάνατός του αποτέλεσε αντικείμενο μελέτης, καθώς υπήρχαν μέχρι πρόσφατα αντικρουόμενες θεωρίες που συνοψίζονταν είτε στη δηλητηρίασή του από τον Βασιλιά της Δανίας ή από τον Κέπλερ είτε στη διάρρηξη της ουροδόχου κύστης του ύστερα από δεξίωση. Το 2010 έγινε εκταφή των οστών του καθώς και τμημάτων από το μουστάκι του που διατηρούνταν και οι ιατρικές εξετάσεις απέκλεισαν δολοφονία. Ο τάφος του βρίσκεται στην εκκλησία της Παναγίας του Tyn ,στην παλιά πλατεία της Πράγας κοντά στο Αστρονομικό ρολόι. Σήμερα χιλιάδες αστρονόμοι συνεχίζουν με ενθουσιασμό την παράδοση της παρατηρησιακής αστρονομίας που καθιέρωσε ο Brahe.

Πιθανό «νέο» άστρο στον Τοξότη!

(Το Nova φαίνεται στο κέντρο της φωτογραφίας) 

 E. Guido / G. Sostero / N. Howes

Τα άστρα του ουράνιου θόλου δείχνουν αμετάβλητα για πολλά χρόνια και ελάχιστες είναι οι φορές που κάποια σημαντική αλλαγή καταγράφεται από τους ανθρώπους. Γι’ αυτό το λόγο κάθε νέο άστρο αντιμετωπίζεται πάντοτε με ενθουσιασμό και είναι μια ευκαιρία για παρατήρηση και επιστημονική μελέτη που δε θα πρέπει να πάει χαμένη. Έτσι τις τελευταίες μέρες οι αστρονόμοι είναι απασχολημένοι με ένα «Νέο» άστρο (Nova) το οποίο ανακαλύφθηκε στον αστερισμό του Τοξότη. Μάλιστα η λαμπρότητά του (9ο μέγεθος) επιτρέπει σε ερασιτέχνες αστρονόμους με μικρά τηλεσκόπια να ρίξουν μια ματιά στο νέο μέλος του αστερισμού αυτού που ξεπήδησε από την αφάνεια, για να διεκδικήσει λίγο χώρο ανάμεσα στα άστρα του πολυπληθούς αυτού συγκροτήματος.  Το «Νέο» άστρο ανακαλύφθηκε ανεξάρτητα από δύο Ιάπωνες παρατηρητές, τους Koichi Itagaki και Yukio Sakurai.  Το ίχνος του εντοπίστηκε σε εικόνες που οι δύο αστρονόμοι τράβηξαν με το φωτογραφικό τους εξοπλισμό. Καθώς κυλάει ο χρόνος νέες παρατηρήσεις και μετρήσεις συσσωρεύονται αλλά οι αστρονόμοι δεν είναι σίγουροι για το αν το εν λόγω άστρο είναι πραγματικό Nova. Αυτό γιατί Ούγγροι αστρονόμοι κατέγραψαν το φάσμα του αλλά δεν εντόπισαν σε αυτό ισχυρές γραμμές εκπομπής, οι οποίες είναι χαρακτηριστικές για τα άστρα τύπου Nova. Έτσι συμπέραναν, αν και ακόμη είναι νωρίς, ότι στην πραγματικότητα πρόκειται για άστρο που ονομάζεται «Νάνος Νova». Ο «επισκέπτης» βρίσκεται 2 μοίρες βορειοδυτικά του όμορφου «Τρισχιδούς» νεφελώματος σε μια περιοχή του Τοξότη χωρίς τον υπερβολικά μεγάλο αριθμό άστρων που τον χαρακτηρίζει. Τα άστρα NOVA παρουσιάζονται όταν αναφλέγεται το υδρογόνο που συσσωρεύεται στην επιφάνεια ενός λευκού νάνου, με αποτέλεσμα την ανεγξέλεγκτη αλυσιδωτή πυρηνική σύντηξη και την ξαφνική αύξηση της λαμπρότητας του άστρου που συνήθως δεν είναι ορατό. Η ονομασία «NOVA» δόθηκε από τον ιδιοφυή παρατηρητή του ουρανού Tycho Brahe το 1572. Η μικρή διάρκεια της ανθρώπινης ζωής αποδεικνύεται πως δεν είναι ικανή για να αποκαλύψει την ένταση και μεταβλητότητα που κρύβεται στα φαινόμενα του διαστήματος και που περιστασιακά γινόμαστε μάρτυρές τους.

Χρυσοθήρες αστρικών φυσαλίδων..

Photo Spitzer Space Telescope

 Ομάδες εθελοντών εξέτασαν εξονυχιστικά φωτογραφίες που έχει τραβήξει το διαστημικό τηλεσκόπιο υπερύθρων Spitzer για να εντοπίσουν 5000 από τις «φυσαλίδες» που συνηθίζουν να δημιουργούν γύρω τους τα νεαρά άστρα που βρίσκονται στο επίπεδο του γαλαξιακού δίσκου. Οι 35.000 εθελοντές κατάφεραν να εντοπίσουν 10 φορές περισσότερες τέτοιες «φυσαλίδες» από ό,τι είχε μέχρι τότε επιτευχθεί. Το ανθρώπινο μάτι είναι πολύ πιο αποτελεσματικό από το λογισμικό στον εντοπισμό τέτοιων χαρακτηριστικών σε φωτογραφίες αλλά, προτού καταχωρηθεί μια ανακάλυψη σαν πραγματική, πρέπει να έχει επισημανθεί από 5 τουλάχιστον εθελοντές.

Το «Πρόγραμμα Γαλαξίας» [ The Milky Way Project ], όπως έχει ονομαστεί αυτή η προσπάθεια εντοπισμού αστρικών φυσαλίδων,  σκοπό έχει τη συμμετοχή ανθρώπων από όλη την ηλεκτρονική κοινότητα σε μια δραστηριότητα που είναι ευχάριστη και βοηθά και τους επαγγελματίες αστρονόμους στο δύσκολο έργο του εντοπισμού σημαντικών αντικειμένων που κρύβονται στην τεράστια βάση δεδομένων από φωτογραφίες που έχει καταγράψει το τηλεσκόπιο Spitzer. Με τα αποτελέσματα του «Προγράμματος Γαλαξίας» οι αστρονόμοι θα έχουν μια πιο σφαιρική αντίληψη για το ρυθμό με τον οποίο γεννιούνται τα άστρα στις θερμοκοιτίδες άστρων που είναι διασκορπισμένες σε κάθε γωνιά του δίσκου του Γαλαξία. Για παράδειγμα έχει βρεθεί ότι οι μεγάλες φυσαλίδες συνοδεύονται συνήθως από άλλες μικρότερες, κάτι που υποδηλώνει ότι η δημιουργία μεγάλων άστρων εκπυρσοκροτεί τη δημιουργία άλλων μικρότερων άστρων το καθένα με τη δική του φυσαλίδα. Η έρευνα αυτή δε δίνει μόνο απαντήσεις αλλά γεννά και ερωτήματα, όπως γιατί σύμφωνα με τα αποτελέσματα η δημιουργία νέων άστρων είναι παραδόξως χαμηλότερη κοντά στο κέντρο του γαλαξία, όπου υπάρχει η περισσότερη πρώτη ύλη. Επιπλέον το πρόγραμμα αυτό δίνει την ευκαιρία στο να εντοπιστούν και άλλα φαινόμενα που διαδραματίζονται στα βάθη του γαλαξία μας, όπως μη καταγεγραμμένα αστρικά σμήνη και σκοτεινά νεφελώματα, καθώς και άλλα πολύχρωμα αντικείμενα που κατοικούν στις ασφυκτικά συνωστισμένες αστρικές συνοικίες του γαλαξιακού δίσκου.

Η συμμετοχή στο πρόγραμμα αυτό φέρνει στο νου την ηρωική προσπάθεια που κατέβαλαν στο παρελθόν αστρονόμοι, όπως ο Tycho Brahe (16^ο αιώνας)  που με την υπομονετική καταγραφή του ουρανού έστρωσε το δρόμο για μεταγενέστερες ανακαλύψεις ή όπως ο Clyde Tombaugh που με εργαλείο τα μάτια του και μπόλικη υπομονή κατάφερε να ξετρυπώσει τον Πλούτωνα μέσα από τα σκοτεινά του λημέρια στον ουρανό. Σήμερα η τεχνολογία δίνει τη δυνατότητα μαζικής συμμετοχής στην έρευνα του σύμπαντος. Ας το διασκεδάσουμε!