Ματιές στο σύμπαν – βρέφος..

Photo: ESO

To τηλεσκόπιο VISTA του Ευρωπαϊκού Νότιου Παρατηρητηρίου στην Χιλή της Νοτίου Αμερικής απέσπασε την ευρύτερη εικόνα του μακρυνού σύμπαντος που έχει ποτέ καταγραφεί στο υπέρυθρο μέρος του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος. Η φωτογραφία αυτή είναι πλούσια σε πληροφορίες, αφού περιέχει το αποτύπωμα 200.000 και πλέον γαλαξιών. Η συνολική έκθεση της φωτογραφίας είναι 55 ώρες και αποτελείται ουσιαστικά από 5000 μικρότερες εκθέσεις. Αν σκεφτεί κανείς ότι μια φωτογραφία που βγάζουμε την ημέρα εδώ στη Γη έχει συνήθως έκθεση μικρότερη από 1/250  δευτερόλεπτα, μπορούμε να φανταστούμε πόσο αμυδρά είναι τα αντικείμενα που φωτογραφίζουν τα γιγαντιαία τηλεσκόπια και τα οποία απαιτούν εκθέσεις δεκάδων ωρών.

Η φωτογραφία είναι από μία περιοχή του ουρανού που εκ πρώτης όψεως δε φαίνεται να περιέχει τίποτα το αξιοσημείωτο. Όμως μια μεγέθυνση αποκαλύπτει ότι τα αμυδρά σημεία φωτός δεν είναι άστρα αλλά μακρυνοί γαλαξίες. Η ίδια περιοχή του ουρανού έχει αποτελέσει στόχο και για το διαστημικό τηλεσκόπιο Hubble. Ο λόγος που το υπέρυθρο φως είναι προτιμότερο για τη φωτογράφηση μακρυνών γαλαξιών οφείλεται στο γεγονός της διαστολής του σύμπαντος. Αυτή αλλάζει το μήκος κύματος του φωτός των γαλαξιών προς το υπέρυθρο, έτσι είναι προτιμότερη η χρήση αισθητήρων που είναι ευαίσθητοι στο υπέρυθρο μέρος του φάσματος.

Είναι εντυπωσιακό το γεγονός ότι οι μακρυνότεροι γαλαξίες της φωτογραφίας, που είναι ορατοί μόνο αν μεγεθύνουμε τη φωτογραφία στο μέγιστο, απέχουν τόσο πολύ που το φως που βλέπουμε ξεκίνησε από αυτούς μόλις 1 δισεκατομμύρια χρόνια από τη δημιουργία του σύμπαντος. Αυτό σημαίνει ότι η εικόνα που τράβηξε το τηλεσκόπιο είναι μια αναμνηστική φωτογραφία από το σύμπαν, όταν αυτό ήταν βρέφος..

Το νεφέλωμα της Έλικας και η σύγχρονη αστροφωτογραφία

Φώτο: Credit: ESO

Απόδειξη της εξέλιξης που παρουσιάζει η αστρονομική φωτογράφηση είναι η εικόνα του νεφελώματος της Έλικας (Helix Nebula) που κατέγραψε το τηλεσκόπιο Vista του Ευρωπαϊκού Νότιου Παρατηρητηρίου (ESO), το οποίο βρίσκεται στις Άνδεις της Χιλής.

Η φωτογραφία τραβήχτηκε στο υπέρυθρο τμήμα του φωτός και αποκαλύπτει ψυχρά νέφη αερίου καθώς και γαλαξίες και άστρα που βρίσκονται πολύ πιο μακριά από το νεφέλωμα και είναι αόρατα σε φωτογραφίες τραβηγμένες στο ορατό φάσμα.

Το νεφέλωμα της Έλικας βρίσκεται στον αστερισμό του Υδροχόου σε απόσταση 700 ετών φωτός και ανήκει στην κατηγορία των πλανητικών νεφελωμάτων. Αυτά δημιουργούνται  όταν ένα άστρο ,σαν τον ήλιο, φτάσει στο τελικό στάδιο της ζωής του και αποβάλλει τα εξωτερικά στρώματα της ατμόσφαιράς του για να προκύψει το νεφέλωμα και ο πυρήνας του άστρου να καταλήξει σε ένα λευκό νάνο.

Το νεφέλωμα αποτελείται από σκόνη, ιονισμένο υλικό και μοριακά νέφη αερίου που λάμπουν εκμεταλλευόμενα το υπεριώδες φως του άστρου γεννήτορα που βρίσκεται στο κέντρο του.

Ανάλογες φωτογραφίες, όχι λιγότερο εντυπωσιακές, παρουσιάζουν και οι ερασιτέχνες αστρονόμοι οι οποίοι χρησιμοποιούν αντίστοιχο με τους επαγγελματίες εξοπλισμό.

Όπως έμπρακτα αποδεικνύει η φωτογραφία του νεφελώματος της Έλικας, έχει επιτευχθεί τεράστια πρόοδος στην αστρονομική φωτογραφία, αφού αυτή απλώνεται σε όλο το εύρος του ηλεκτρομαγνητικού φάσματος δίνοντας στους αστρονόμους  τη δυνατότητα να αποτυπώσουν το σύμπαν σε περισσότερες από μια όψεις.

Πολλοί αναρωτιούνται αν η αστροφωτογραφία μπορεί να θεωρηθεί τέχνη. Ίσως να μην είναι τέχνη από τη πλευρά του ανθρώπου, αφού αυτός δεν μπορεί για παράδειγμα να παρέμβει στο φωτισμό του αντικειμένου ή στη γωνία που θα επιλέξει για να φωτογραφήσει το θέμα του.

Στην προκειμένη περίπτωση μπορούμε να θεωρήσουμε ότι το ίδιο το θέμα προσδιορίζει τον τρόπο που αυτό θα παρουσιαστεί κάθε φορά ανάλογα με το τμήμα του φάσματος στο οποίο φωτογραφίζεται. Έτσι λοιπόν, αν και από τη πλευρά του ο φωτογράφος έχει περιορισμένη δυνατότητα σύνθεσης, το αποτέλεσμα είναι εξίσου εντυπωσιακό και προκαλεί ζωηρή εντύπωση και ευχαριστεί αισθητικά τους περισσότερους ανθρώπους.