«Η σκοτεινή πλευρά της Σελήνης»

Embedded video from
NASA Jet Propulsion Laboratory California Institute of Technology

Για πολλά χρόνια οι άνθρωποι συνήθιζαν να περιγράφουν άγνωστες πτυχές κάποιου ζητήματος σαν τη «Σκοτεινή πλευρά της Σελήνης». Γιατί όμως υπάρχει η «άλλη» πλευρά του δορυφόρου μας; Απλούστατα για το λόγο  ότι η Σελήνη πραγματοποιεί μία περιστροφή γύρω από τη Γη στον ίδιο χρόνο που ολοκληρώνει μία περιστροφή γύρω από τον άξονά της. Έτσι δείχνει πάντα την ίδια πλευρά προς τους κατοίκους της Γης, οι οποίοι απεγνωσμένα προσπαθούσαν για χιλιάδες χρόνια να μάθουν κάτι περισσότερο για την «κρυφή» πλευρά του δορυφόρου μας.

Τέλος σε αυτή τη μακρόχρονη προσμονή έβαλε το 1959 το σοβιετικό μη επανδρωμένο διαστημόπλοιο Luna 3, το οποίο φωτογράφησε το μυστηριώδες ημισφαίριο της Σελήνης. Οι πρώτοι άνθρωποι που είδαν με τα ίδια τους τα μάτια την άγνωστη πλευρά της Σελήνης ήταν το πλήρωμα του Απόλλων 8 στο μοναχικό τους ταξίδι γύρω από τον δορυφόρο μας το 1968, προετοιμάζοντας έτσι την αποστολή του Απόλλων 11 με την πρώτη προσεδάφιση ανθρώπων σε άλλο ουράνιο σώμα.


Από τότε πέρασαν 45 χρόνια για να πραγματοποιηθεί η αποστολή GRAIL με δύο πανομοιότυπα σκάφη που βιντεοσκοπούν τη Σελήνη για να αναζωπυρώσουν το ενδιαφέρον των ανήσυχων κατοίκων του πλανήτη μας.


Στο βίντεο που πήραμε από τη Σελήνη στις 19 Ιανουαρίου διακρίνεται ο βόρειος πόλος στην κορυφή του καρέ, καθώς το σκάφος πετάει προς το νότιο πόλο της Σελήνης. Ευδιάκριτη είναι η Θάλασσα Orientale, η οποία είναι ένας σχηματισμός πρόσκρουσης διαστάσεων 900 χλμ.  Το βίντεο τελειώνει με άποψη του νότιου πόλου και τον κρατήρα Drygalski που είναι το αποτέλεσμα πρόσκρουσης ενός κομήτη ή αστεροειδούς πριν από δισεκατομμύρια χρόνια.


Όπως συνέβη σε πολλές άλλες περιπτώσεις, η σκοτεινή πλευρά της Σελήνης δεν είναι πλέον και τόσο σκοτεινή αλλά χάρη στην περιέργεια και την επιμονή των ανθρώπων έχει πλέον χαρακτηριστικά και γνωρίσματα που ζητούν περαιτέρω έρευνα και επιστημονικές εξηγήσεις και ερμηνείες.


Ευτυχώς για όσους γοητεύονται από το μυστήριο που το σύμπαν κρύβει και ζητούν κίνητρο για την εξερεύνησή του, αυτό φιλοξενεί τόσα άγνωστα αντικείμενα, ώστε να εξερευνούμε για πολλές ακόμη γενιές το Διάστημα και τα πολυάριθμα κρυμμένα μυστικά του.

Ένα σύντομο ιστορικό της Αστροφωτογραφίας

Φώτο: John William Draper

Η αστροφωτογραφία γνωρίζει στις μέρες μας μια απίστευτη ανάπτυξη και διάδοση μεταξύ των ερασιτεχνών αστρονόμων, που κατά χιλιάδες στρέφουν τα τηλεσκόπιά τους εφοδιασμένα με υπερευαίσθητους ψηφιακούς αισθητήρες προς τον ουρανό. 

Το ίδιο βέβαια ισχύει και για τους επαγγελματίες, οι οποίοι καθημερινά προκαλούν το θαυμασμό του κόσμου δημοσιεύοντας λεπτομερέστατες εικόνες από κάθε είδους αντικείμενο που κρυβόταν μέσα στα βάθη του διαστήματος περιμένοντας υπομονετικά για αιώνες έως ότου φανερωθεί μπροστά στα έκπληκτα μάτια των ανθρώπων.

Πώς όμως ξεκίνησε η αστρονομική φωτογραφία το θαυμαστό της ταξίδι;

Στα μέσα του 19^ου αιώνα ανήσυχοι πειραματιστές και ερασιτέχνες αστρονόμοι θέλησαν να δοκιμάσουν τον εξοπλισμό τους στη φωτογράφηση των ουρανίων αντικειμένων. Χρησιμοποίησαν τη μέθοδο της «Δαγκεροτυπίας» που όμως είχε το μειονέκτημα της χαμηλής ευαισθησίας με αποτέλεσμα τη φωτογράφηση μόνο λαμπρών αντικειμένων και αυτή του «Υγρού Κολλόδιου» που όμως περιόριζε την έκθεση για όσο χρόνο αυτό ήταν σε υγρή μορφή.

Πρώτος λοιπόν ο Louis Jacques Daguerre, εφευρέτης της ομώνυμης μεθόδου, επιχείρησε το 1839 να φωτογραφήσει τη Σελήνη. Δυστυχώς όμως η απουσία «οδήγησης» κατά τη διάρκεια της μεγάλης έκθεσης είχε ως αποτέλεσμα το είδωλο να είναι θολό.

Πιο τυχερός ήταν ο John William Draper, που ένα χρόνο αργότερα κατόρθωσε να φωτογραφήσει τη Σελήνη με μια Δαγκεροτυπία και έκθεση 20 λεπτών.

Ακολούθησε η πρώτη φωτογραφία ενός άστρου, αυτή του Βέγα, από τους William Bond και John Whipple το 1850.

Μεγάλη πρόοδος σημειώθηκε το 1880,  όταν ο Henry Draper χρησιμοποιώντας ξηρές φωτογραφικές πλάκες απαθανάτισε το νεφέλωμα του Ωρίωνα με μια έκθεση 51 λεπτών.

Επίσης ο Andrew Common κατόρθωσε να αποτυπώσει με τον εξοπλισμό του άστρα αόρατα με το ανθρώπινο μάτι.

Στα χρόνια που ακολούθησαν η αστροφωτογραφία εξελίχθηκε με γρήγορους ρυθμούς, για να γνωρίσει μια άνευ προηγουμένου έκρηξη με τη χρήση των ψηφιακών αισθητήρων τα τελευταία 25 χρόνια. Ένα είναι σίγουρο, ότι κάθε στιγμή αμέτρητοι αστρονόμοι και ενθουσιώδεις λάτρεις του ουρανού φωτογραφίζουν κάποια γωνιά του όμορφου σύμπαντος στο οποίο ζούμε!

Πώς μας βλέπει η Σελήνη ;

Για χιλιάδες χρόνια οι άνθρωποι γοητεύονταν από τη παρουσία της Σελήνης στον ουρανό και από την εμπειρία τους γνώριζαν την ακολουθία των φάσεων της. Χρειάστηκε να περάσουν πολλοί αιώνες για να αντιληφθούμε ότι οι φάσεις αυτές οφείλονται στη γωνία που σχηματίζει η Γη με τον Ήλιο και τη Σελήνη.

Για παράδειγμα όταν τα τρία σώματα είναι στην ίδια ευθεία με τη Γη στο κέντρο έχουμε πανσέληνο, ενώ, όταν σχηματίζουν ορθή γωνία, έχουμε πρώτο ή τελευταίο τέταρτο.

Ποια είναι όμως η άποψη της Γης από τη Σελήνη; Πώς μας βλέπει ο δορυφόρος μας;

Η απάντηση είναι ότι η Γη ακολουθεί μια σειρά από φάσεις, όπως ακριβώς συμβαίνει με τη Σελήνη, με τη διαφορά ότι η όψη της Γης από τη Σελήνη είναι ακριβώς το αντίστροφο αυτής της Σελήνης από τη Γη. Δηλαδή, όταν έχουμε Σελήνη λίγων ημερών και ο δορυφόρος μας εμφανίζεται σαν μια μικρή φέτα η Γη παρουσιάζεται σχεδόν ολοφώτιστη, ενώ όταν η Σελήνη είναι σχεδόν γεμάτη, η Γη έχει την όψη μιας λεπτής φέτας αντίστοιχα.

Το φαινόμενο αυτό λέγεται «συμπληρωματικές φάσεις». Η φάση του ενός σώματος συμπληρώνει τη φάση του άλλου.

Έτσι όταν θαυμάζουμε τη Σελήνη να αιωρείται πάνω από τον ορίζοντα κάποιο απόγευμα, μπορούμε να φανταστούμε την όψη της Γης σε ένα γιγάντιο καθρέφτη που θα κρατούσε στα χέρια της η Σελήνη. Η γεωμετρία υπαγορεύει όχι μόνο τι όψη θα έχουν τα ουράνια σώματα από τη Γη αλλά και τι όψη θα παρουσιάζει η Γη από τα άλλα ουράνια σώματα.